vorige bladzijde of benadering zou zijn van dien droom, waarheen het diepste heimwee van den mensch altijd weer terugkeert, doch integendeel zou zijn: een voortdurend werken met, een voortdurend vechten tegen hetgeen blijvend onvolkomen en blijvend zelfzuchtig is. Fascisme en nationaal-socialisme hadden en hebben desondanks hun machtige en waarachtige idealen, doch deze gaan niet gepaard met een lyrische brooddronkenheid, een peinzen over een eens volmaakte heilsorde; zij richten en bezielen (,,anti-pathetisch”) allereerst den wil, de daadkracht, het handelen — i.c. het maatschappelijk en politiek handelen van den mensch. Zij inspireeren het scheppend genie van den mensch allereerst op àndere levensgebieden dan het artistieke.

    Een kunstwerk ontleent zijn ,,constructieve” waarde niet aan zijn politieke of sociale bezieling, hoe regenereerend een kunstwerk, dat in dergelijke idealen wortelt, ook kan zijn. Stellig, in een dergelijk kunstwerk ontvangt de strijder voor die idealen méér dan een bevestiging (a.h.w. van hooger hand) van het goed recht en de zuiverheid van zijn strijd, maar de constructieve, de ,,dienende functie” ook, van het kunstwerk kan men niet uitsluitend afmeten aan het ingeschakeld-zijn in het politiek gevecht.
    Het regenereerende van een kunstwerk is van veel algemeener aard. Een schilderij van Vermeer is (als men het zoo noemen wil) ,,regenereerend”, omdat het in den altijd-onzuiveren mensch iets zuivers, een volkomen zuivere ontroering, een volkomen helder klinken ten leven wekt, een herinnering zoo men wil aan een schuldeloozen ochtendstond der wereld. De schoonheid van een schaal met vruchten is even eenvoudig en geheimzinnig èn diepzinnig als de schoonheid van Vermeers vrouw bij het raam, die een brief leest of een melkkan in de hand houdt. Deze schoonheden te kunnen zien, te kunnen openbaren, de ontroering daardoor in den beschouwer, — dat alles is zuiver, en zuiverend: regenereerend. En niet alleen zijn dit de vreugden om de goedheid dezer aarde, ook de smart is dit. De smart om deze wereld is de pijn om een te diep beseft gemis, een gemis, dat door geen aardsche, zelfs door geen goddelijke vreugden wordt te niet gedaan. Elke smart, uit dit volgende bladzijde


213

























aangemaakt: 01-03-2008 Copyright © 2009 by
R. Bruning en Th. Bruning
copyright
laatste aanpassing: 09-01-2013