hygiëne (keerzijde, ten deele, van zijn critisch doorwroeten) moge op zich een waarde zijn, het moge waar zijn, dat deze eigenschap veel heeft helpen ontzenuwen dat ontzenuwd moest worden, — de intellectueele hygiëne en de daaraan verbonden onvervaarde zelfcritiek is een eigenschap, die elk cultuurscheppend volk opbrengt, maar dan zonder die groteske en vijandige toespitsingen die het joodsche denken kenmerkt — en nóódig heeft. Uiteraard bezit ook het joodsche denken zijn uitzonderingen, maar deze uitzonderingen doen de uitspraak van Bolland niet te niet (een uitspraak, die in haar algemeenheid onmiskenbaar waar is): „Maar al waren de joden te zamen ieder voor zich edelsteenen (edelsteenen van goeden wil, H.B.), zij blijven vreemdheden en onverwerkbaarheden, die in het Europeesch samenlevingsgestel ziekelijkheid van gevoel en onwelzijn veroorzaken, tot verettering toe.’’

Ziedaar het eerste probleem van het complex problemen, dat de diaspora, de verspreiding van dit uitverkoren volk over andere volksgemeenschappen, onvermijdelijk oproept.

Het tweede stelt zich als volgt:

Het joodsche volk laat zich niet, gelijk wij zeiden, met andere volken samensmelten; een deel er van wenscht echter toch met hen samen te leven, als gelijke, met gelijke rechten. Het weigert assimi­latie, innerlijk hiertoe onmachtig (en men kan dit slechts bewonderen), het weigert echter evenzeer de vernedering van het eeuwig vreemdeling zijn: de diaspora. Dit weigert niet slechts zijn trots, maar eveneens, in veel grooter mate wellicht nog, het leed waaraan het joodsche volk gedurende zoovele eeuwen was prijsgegeven, leed, dat niet uit zijn herinnering is weggewischt, integendeel. Met elke pijn — veroorzaakt soms reeds door het enkele feit van zijn Jood zijn — staat ook dit verleden als een onbezweerbare dreiging in hem op. Men moet dezen bitteren kant der joodsche historie niet verwaar­loozen. Men moet er zich rekenschap van geven, hoe zich op hem, gedurende vele „christelijke’’ eeuwen, ook en telkens opnieuw, dezelfde redelooze volkswoede ontketend heeft welke degenen trof die godsdienstig anders dachten dan de katholieken. De heksenwaan


185

























aangemaakt: 01-03-2008 Copyright © 2009 by
R. Bruning en Th. Bruning
copyright
laatste aanpassing: 19-10-2009