vorige pagina zoowel het bovennatuurlijk als het natuurlijk heil van den mensch, en beide dient hij, als christen, belangloos. Hij dient den mensch in het tijdelijke ook al brengt hij daardoor de gemeenschap geen stap dichter bij het Rijk Gods, en hij dient het Rijk Gods ook al wint hij er geen ziel mee voor Christus. Hij laat geen heden langs den weg crepeeren omdat hij opgaat naar den tempel van een christelijke toekomst, en hij verwaarloost geen strijd voor het Godsrijk omdat hij ook het beste van zijn krachten geeft voor een waarachtig rechts-herstel in de orde van het tijdelijke. De opgaaf van zijn leven is: beide gevechten, die elk op hun beurt, die elk voor zich het beste van zijn krachten opeischen, tot een harmonie te verzoenen. En deze harmonie — bemerkten wij dit nimmer? — moet de christen waarlijk niet alleen op het terrein van die twee gevechten tot stand brengen....

15.

Het behoeven geen religieuze overwegingen te zijn die de wetten der sociale rechtvaardigheid (welke tien maal meer omvat dan het zuiver stellen van de verhouding kapitaal-arbeid) hun juist en zuiver karakter geven; het natuurlijke, weer gezond geworden verstand is voldoende. De staatsman is geen vertegenwoordiger van een bovennatuurlijke orde, maar de vertegenwoordiger van het natuurlijk oordeel over zuiver-natuurlijke verhoudingen op zuiver-natuurlijk gebied. Het kan goed zijn, zelfs voortreffelijk, als hij, de staatsman, zelf een vroom geloovige is, maar hij kan, op zijn terrein, zijn werk even voortreffelijk verrichten als hij dit niet is.

Staatsmanskunst eischt enkel zuiver natuurlijke deugden: prac­tisch verstand, een scherpe, zakelijke kijk op het hier en nu, op heden en toekomst, op vriend en vijand, op staat en nabuurstaat; instinct voor situaties; wilskracht om het inzicht te verwerkelijken binnen de grenzen van het mogelijke en wenschelijke; voorzichtig­heid; rechtvaardigheid; liefde; kortom een natuurlijke rechtschapen­heid d.w.z. een al zijn handelingen beheerschende trouw aan zijn volk, aan het beginsel dat het tijdelijk heil van zijn volk vertegen­woordigt. Het is prachtig, als, in een waarachtig-christelijken staat, volgende pagina


152

























aangemaakt: 01-03-2008 Copyright © 2009 by
R. Bruning en Th. Bruning
copyright
laatste aanpassing: 19-10-2009