vorige bladzijde richten en ook van zichzelf het uiterste te vergen. En zoo is het niet te verwonderen, dat zij vaak groeiden tot figuren van Europeesch formaat.
    Het feit, dat deze scheppende persoonlijkheden, ondanks zoovelerlei geestdoodenden weerstand, onbezweken en onbevreesd zichzelf zijn gebleven, bewijst, behalve een ongemeen zelfbewustzijn, de enorme geestkracht, den zedelijken en geestelijken moed dien ons volk kan opbrengen. Doch deze strijd, die doorloopend het uiterste is blijven vergen, verklaart wellicht ook, waarom deze geesten het exuberante en brillante missen dat geniale persoonlijkheden elders vaak kenmerkt. Zij hebben daarvoor te zeer, te langdurig ook, geheel den ernst, geheel de bitterheid en eenzaamheid van het gevecht tegen de ,,compacte massa” (ook tegen haar weinige uitzonderingen) gekend. Dit eenzaam gevecht heeft hen geharder gemaakt, zwijgender, sceptischer, ook vermoeider misschien — doch ook wars van allen nutteloozen rompslomp d.w.z.: eenvoudiger.
     Den eenvoud, welke den arbeid van vele onzer grooten heeft gekenmerkt, verklare men niet te snel uit den eenvoud, die ons volk vaak kenmerkt, doch mede uit de eenzaamheid, waartoe een scheppende persoonlijkheid in een klein volk en in een klein land gedoemd wordt. Tusschen de weelderige vormtaal, die ook Rembrandts werk langen tijd heeft gekenmerkt, en het zooveel stiller, soberder gebaar waartoe hij ten laatste geraakte, staat, als verklaring, ook een leven van verbijsterende eenzaamheid: de ontgoocheling van een mensch die van starren droomde en geen gehoor vond.
    En tenslotte: het feit, dat de massa hier altijd tegenover zoo weinige persoonlijkheden stond, verklaart ook waarom die massa zoo kibbelziek, zoo sectarisch, zoo harrewarrend-om-niets kan zijn en zichzelf in dat gebarrewar zoo belangrijk, zoo kiplekker (d.i. zoo onbedreigd) kan gevoelen. . . . . . .







Nieuw Politiek Bewustzijn 3 33

























aangemaakt: 01-03-2008 Copyright © 2009 by
R. Bruning en Th. Bruning
copyright
laatste aanpassing: 04-01-2013