geschonken en ingeschapen. En in al de groote vertegenwoordigers van het menschelijk geslacht is die verheven wil de alles-beheer­schende en onbezweerbare hartstocht geweest, ja daardóór juist zijn zij die superieure gestalten geweest die zij geworden zijn. En al die groote historische transformaties, welke wij revoluties heeten, waren, verre van demonische orde-verstoringen, steeds grootsche pogingen van den scheppenden levenswil om het leven te herscheppen overeenkomstig een conceptie en visioen van menschelijke waardigheid. En alles wat de mensch aan subliems heeft tot stand gebracht: zijn godsdiensten, zijn groote gedachtenstelsels, de gewrochten van zijn artistiek genie, zijn groote staatkundige en politieke scheppingen, — waaraan hebben wij dit alles anders te danken dan aan die diepste (en zoo edele) aandrift van den mensch en aan den adel zijner vermogens? En meent ge niet, dat ook het leven der eenvoudigen, dit leven van bescheiden en schoone plichten, doordrongen wordt van een nieuwen, zuiveren zin wanneer het tevens verstaan wordt als een aandeel in de schep­ping van een schoon geheel? Meent ge niet, dat dit weten ook van zijn scheppende functie diep resonneert in dat ongeweten verlangen van den simpelen mensch: tóch méér te zijn dan alleen het éigen leven?

Stellig, de conceptie, het visioen dat den scheppenden mensch tot handelen bewoog kan betwistbaar zijn en diepe crises, ja catastrofen voor de menschheid beteekenen; maar telkens herneemt zich dan de scheppende levenswil van den mensch in een nieuw, strijdbaar élan om het leven zuiver en schoon te herscheppen. De niet-scheppende ondermensch moge op verdorven instincten drijven, en zoo ook weldra die niet-scheppende en snel-misleidbare mensch wien men de eer en den adel van het eenvoudige leven van bescheiden plichten ontroofde en een leven in eer onthield, — den mensch, in zijn zuiverste wezen, is de wil tot scheppen diepste levensdrift.

Was bij hen, die wij de ,,vorigen’’ noemden, deze levensdrift verzwakt, ondermijnd en in velerlei anarchie ondergegaan, — de


20
























aangemaakt: 24-03-2008 Copyright © 2009 by
R. Bruning en Th. Bruning
copyright
laatste aanpassing: 18-10-2009