Telkens toch opnieuw moest men vaststellen, met elke generatie opnieuw met woede en bitterheid vaststellen hoe een prachtige jeugd, hoe de grooten en voornamen eener jeugd, hoe zij, juist zij die mede de vormkracht van een tijd en van een gemeenschap zouden moeten bepalen, niet meer tot scheppend leven bij machte bleken, hoe elke poging daartoe reeds na luttele jaren als een heilloos ondernemen door hen werd prijsgegeven en hoe steeds tragischer het woord van Ortega y Gasset bewaarheid werd: ,,Dit niet meer weten van herwaarts noch derwaarts te gaan, is de vreeselijke innerlijke toestand waarin zich de beste jongeren der wereld bevinden.’’ 1)

De levenskracht zonder meer, ,,datgene wat er in den mensch aan cosmische energieën is’’, mocht dan, gelijk diezelfde Spanjaard vaststelde, onverminderd zijn gebleven en aan geen verval onder­hevig zijn, deze wetenschap is zonder beteekenis als men het goed recht van zijn vertrouwen in de toekomst eener cultuur, ondanks het vele dat dit vertrouwen schijnt te weerspreken, bevestigd wil weten. Want het is juist aan de afname van de scheppings­kracht der menschelijke energie dat zich het noodlot van een ondergang demonstreert. Niét de levenskracht, niet de ontlading eener ,,cosmische energie’’ maakt den mensch tot mensch of bezweert een einde, maar het omzetten dier energieën in daadwer­kelijk schéppend-ingrijpende levenskrachten, het veroveren ermee van waarlijk creatieve waarden, kortom: het vermogen gestalte te geven, vorm te geven aan den individueelen en collectieven levenswil, aan de individueele en collectieve levenskracht, — dát maakt den mensch tot mensch, en dat, dat alleen, bezweert een ondergang en behoedt een toekomst.

Maar hoezeer men het geestelijk proces, dat; hier als elders in het Westen, het einde eener cultuurphase inleidde, in laatste instantie vonnissen kon met het woord ,,anarchie’’, — dit geestelijk en zedelijk ontworteld-zijn was in de besten onzer tragischer en


1) De Opstand der Horden.


2
























aangemaakt: 24-03-2008 Copyright © 2009 by
R. Bruning en Th. Bruning
copyright
laatste aanpassing: 18-10-2009